Verslag Ophef I

Kunstwereld vraagt om stem van het publiek
 
De kunstwereld is in paniek. Curator en kunstcriticus Anna Tilroe, kunstkenner pur sang, verwoordt het in haar column tijdens het eerste Ophef debat van het Nutshuis. Samen met vijf andere zwaargewichten uit de kunstwereld zwengelt zij de discussie over de gevolgen van de nieuwe politieke koers aan. Geen tijd om stil te gaan zitten, zeggen de panelleden, een nieuwe richting moet worden ingezet. Er moet eindelijk eens naar het publiek geluisterd gaan worden.
 
De panelleden kunnen het weten. De vijf connaisseurs zijn met zorg uitgezocht. Roel van de Weijer is een van de oprichters van Cinecrowd, een organisatie die filmmakers op weg helpt, Josine Meurs is historica en oprichter van Publiek, een belangenvereniging voor de Nederlandse cultuurliefhebber, Mariette Dölle vertegenwoordigt de Rotterdamse expositieruimte Tent. Zij spreken met componist en organist Peter Adriaansz en Julienne Straatman, die als voorzitter van de stichting Geef om Cultuur actief kunst promoot. Deze vijf cultuurkenners zetten bij de eerste Ophef-avond hun mening ongezouten uiteen. Die wordt vervolgens razendsnel wereldwijd over het web verspreid door de drie twitteraars voor de avond: Carien van den Hoek van theatergroep Drang, ontwerper Eric Schrijver en stagiair Denise Lesilolo. Presentator Joost Karhof leidt de avond in goede banen.
 
Erg moeilijk lijkt dat niet; ondanks de diversiteit van de cultuurliefhebbers in het panel, blijkt al snel dat de meningen niet ver uiteen lopen. De tendens van de grootschalig verstrekte subsidies heeft al sinds de jaren tachtig een andere wending genomen. Dat is niet per definitie negatief, vinden de panelleden. De tijden waarin subsidies met ruime hand werden verstrekt, waren niet zaligmakend. Te gemakkelijk gegeven subsidies kunnen funest zijn voor de creativiteit.
Hoewel de nieuwe politieke koers een kaalslag binnen de culturele sector zou kunnen betekenen, ontstaan wel nieuwe mogelijkheden. De 'snode plannen van de regering', zoals Karhof de bezuinigingsplannen beschrijft, moeten de kunst- en cultuurorganisaties aanzetten tot een innovatieve slag. Dat moeten zij doen door de achterban te mobiliseren.
 
Die verandering gaat niet zonder slag of stoot, weet Josine Meurs. De achterban staat niet te springen om actief haar stemgeluid te laten horen. In 2010 richtte Meurs publieksbelangenvereniging Publiek op. "Omdat de paniek onder de kunstliefhebbers groot was, ging ik er van uit dat we binnen de kortste keren duizenden leden bij de belangenvereniging zouden hebben," vertelt Meurs. Zo'n vaart liep het echter niet. "Er komen dagelijks leden bij, maar een krachtig geluid heb ik nog niet gehoord." Volgens componist Adriaansz is dat een gevolg van het hedendaags kabinet. ,,Mensen hebben het idee dat iedere beslissing al genomen is, dat hun inbreng er niet toe doet."
 
Volgens de eerste geventileerde plannen moet de komende vijf jaar 200 miljoen euro bezuinigd worden op kunst en cultuur. Funest voor de sector, roepen de voorstanders van de 'linkse hobby's'. Hoe groot de bezuinigingen precies worden, wordt op 10 juni bekend gemaakt. "Meevallen zal het niet, dus actie is geboden. Men moet van het idee af dat ondernemerschap in de kunst- en cultuursector een vloek is," zegt Straatman. "Er moeten weer innovatieve ideeën komen."
Om te ondernemen moeten de toeschouwers dichterbij komen. Dat betekent dat de houding van veel kunstinstellingen moet veranderen. "Er moet geluisterd worden naar het publiek," pleit Straatman, "maar dat vinden veel instellingen moeilijk". Mariette Dölle lijkt daarin de toon gevonden te hebben. "Wij hebben veel contact met onze achterban. Zij zijn heel betrokken."
 
Hoewel de opkomst van het publiek gering was, was de sfeer tijdens het debat positief. "Ach", zei Julienne Straatman zelfverzekerd, "het belang van kunst zal altijd blijven. Kunst is van alle tijden." Ook Peter Adriaansz weet een hart onder de riem te steken. "Na een periode van afbraak, komt altijd weer een periode van opbouw." Opgelucht halen we adem.